GEMİ MODELCİLİĞİNDE KULLANILAN AĞAÇLAR

 

( Denizde dalgaya karşı gitmek kurtuluştur ancak ağaçta damara karşı gitmek batırır.)

 

Kuşkusuz son yüzyılın ikinci yarısına kadar en önemli malzeme ağaçtır. Hatta bir zamanlar gemi yapımcılığı, İngiltere, İtalya, Yugoslavya ve Yunanistan gibi ülkelerin ormanlarını soyup soğana çevirmişti. Dahası; Hollanda ve İngiltere ile Danimarka ve İsveç arasında gemi keresteleri yüzünden son derece çetin savaşlar yaşanmıştı. Bu savaşlar Avrupa’nın en önemli kereste sağlayıcısı Rusya’nın tehlike içinde olması ve Rusya ormanlarına giriş serbestîsi uğruna çıkmıştı.

Günümüz gemi modelcileri, Dünyanın tüm bölgelerinden tahta elde imkânına sahip olduklarından bu tarz problemleri bulunmuyor. Gemi modelcilerinin en büyük problemi; gemi modelciliğinde hangi ağaçların kullanılıp hangilerinin kullanılmayacağı konusundaki bilgi eksikliğidir. En temel kural şudur: Ağaç organik bir malzemedir ve sıcaktan soğuğa, nemden kuruluğa kadar tüm farklı etkenlere karşı farklı cevaplar verir. Tahta ne kadar eski ve kurumuş olursa buna bağlı olarak esneme, yerinden atma, spiral olma, çatlama ve renk değiştirmeye karşı o kadar dayanıklı olur.

Satıcıların, tahtalarının yeterli derecede kurumuş olduğunu söylemesine asla inanmayın. Çünkü tam anlamıyla kurumuş ve yıllanmış ahşaplar günümüzde satıcılarda bulunmaz. Bu durum hevesinizi kırmasın. Ahşap malzemelerinizi depolayabileceğiniz bir yer ayarlayabilirsiniz. En azından 1-2 yıl saklayabileceğiniz kuru ve havadar bir yer olabilir. ( Bu süreyi ne kadar uzatırsanız o kadar iyi olur.) Fakat çeşitli amaçlar için kullanılacak azami kalınlığı 1-2 mm. olan kaplama çıtaları bu kuralın dışındadır.

Ağaç seçimi yaparken yapmakta olduğunuz modelin neresinde hangi ağaçları kullanacağınızı önceden belirleyin. Planlara sadık kalırken ağacın esnekliğini, yumuşaklığını, rengini, desenini, damar yapısını mutlaka göz önünde bulundurunuz. Ağacın deseninin de ölçek faktörüne etki ettiğini unutmayınız. Spiral lif yapısına sahip ağaçları modellerinizde kullanırken oldukça dikkatli davranınız. Unutmayınız!.. spiral lif deseninin ölçek dışı görünümünü, çeyrek kesim uygulayarak değiştirebilirsiniz. Yumuşak malzeme yerine sert ağaç kullanırsanız, buna şekil vermek için göbeğiniz çatlar ve istediğiniz sonucu alamazsınız.

Gemi modelciliğinde kullanılabilecek ağaç türleri özellikleri ile aşağıda listelenmiştir.

 

1-IHLAMUR  (LİME) 

2-KAYIN AĞACI (AKGÜRGEN) (BEECH)

3-BALSA

4-ARMUT  (PEAR)

5-ŞİMŞİR  (BOXWOOD)

6-TİK (TEAK)

7-ABANOZ (EBONY)

8-LADİN   (SPRUCE)

90-SAPALLİ ( SAPELE)

10-IHLAMUR  (LİME)

11-MAUN   (MAHOGANY)

12-CEVİZ   (WALNUT)

13-İREKO (IROKO)

14-ZEYTİN AĞACI  (OLİVE WOOD)

15-FISTIK ÇAMI  (CEMBRA PİNE)

16-AKÇAAĞAÇ

17-KESTANE

18-MEŞE    (OAK)

19-DİŞBUDAK

20-KARAAĞAÇ

21-OBECHİ

22-BÜKÜLEBİLİR AKGÜRGEN AĞAÇ ŞERİT

23-KONTRPLAK  (PLYWOOD)

24-DİĞER TÜRLER

 

IHLAMUR  (LİME)

 

 

Yumuşak, beyaz, dayanıklı, uzun lifli, düz damarlı. Ihlamur ile çalışmak kolaydır ve yarılıp parçalanmaz. Döşeme, tekne sarımı çıtaları, vale çıtalar, dekoratif şeritler vs. için ziyadesiyle uygundur. Ancak pürüzlü yüzeyler teşekkül etmemesi için ince ve keskin aletler kullanılmalıdır. Tornalanabilir, çivilenebilir, vidalanabilir, yapıştırılması iyidir. Renk verilebilir, cilalanabilir. Bir dereceye kadar oyma işleri için önemsenebilir, bundan böyle ıhlamur çok küçük parçalar halinde çalışılacağı zaman damarlara karşı çok temiz olarak çalışmak gerekir. Makara ve bogota (deadeye) gibi zorlanmaya maruz kalan parçalar için çok uygun değildir. Ihlamur tüm muhtemel boyutlarda yaprak (plaka), kütük ve şerit olarak piyasada bulunmaktadır.

 

KAYIN AĞACI, AKGÜRGEN-(BEECH)

 

 

Orta sert, kırmızı kahveden kırmızıya kadar renklerde, uzun lifli, çok dayanıklı, düz damarlıdır. Yetişme şartları ve rutubet miktarı ile ilgili olarak işlenme özellikleri değişir. El aletleri ve makinelerde işlemede orta derecede direnç gösterir. Çok iyi tornalanma özelliğine sahiptir, buharlama ile bükülme özellikleri çok daha iyi hale getirilir. Çivilemede ön delme işlemine gerek vardır. Direkler, serenler hatta iskelet ve tezgâh için uygundur. Kolay yapıştırılır, renk verilebilir, çok iyi cila kabul eder. Böceklere karşı hassastır. Ucuz.

 

 

BALSA

 

 

Çok yumuşak, beyaz, gözenekli, kırılgan bir malzemedir. Kolay çalışılır fakat iyi görünmez ve sadece pruva ve kıçta dolgu parçası olarak kullanılabilir. Çivi tutuculuğu yoktur. Gemi modelciliği için çok az kullanılır. Ucuzdur.

 

ARMUT  (PEAR)

 

 

Orta sert, parlak orta kahverengiden az kırmızımsıya kadar renk yelpazesi, kısa lifli, düz damarlı. Biçilmesi orta derecede güçtür. Armut, çalışmak ve oyma yapmak için mükemmeldir ki zor parçalanır. Son derecede iyi tornalanabilir, çivi ve vidayı iyi tutar, iyi yapıştırılır. Gemi yapımı aşamasında ideal olan kerestelerden birini temsil eder. Özellikle renk verilmesi ve cilalanması iyidir. Siyah renk verilerek abanoz a benzetilir, buharlama suretiyle kırmızımsı kahverengi bir renk elde edilir. Armut ağacından elde edilen tomruklar mayıs sonuna kadar işlenmelidir. Kesilen kısımlarda çatlama tehlikesi olduğundan havadar bir yerde istif edilmemelidir. Hemen hemen her şey için kullanabilirsiniz: görünür iskelet, kaplama, tekne sarma, kaldıraç ve donanımın her çeşidi hatta oyma parçalarında bile. Pahalı.

 

 

ŞİMŞİR  (BOXWOOD)

 

 

Sert, sarı, ince grenli, düz damarlı ve güçlü.  Sert olmasına rağmen işlemesi ve oyma çalışması için iyi bir malzeme fakat çivi çakılacağı zaman yonga atması söz konusudur. (Tüm delikleri, matkap ile açınız.) Küçük parçalar, özellikle oyma, makara, boğata (deadeye) , yüzük ve benzeri işler hatta gözle görülür iskelet, çıta sarma ve benzeri parçalar için idealdir. Gemi modelciliği aşamalarında ideal ahşaplardan birini temsil eder. Çok pahalı ve zor temin edilir.

 

TİK (TEAK)

 

 

Rengi dolayısıyla çok hoş bir görüntüsü vardır. Gerçek gemilerde güverte kaplamasında kullanılır. Düz lifli bir yapısı olduğundan Küçük çlçekli modellerde bile güverte kaplamasında rahatlıkla kullanılabilir. Orta sertliktedir. Dayanıklıdır.Gemi modelciliği aşamalarında ideal ahşaplardan birini temsil eder. Çok pahalı ve zor temin edilir.

 

ABANOZ (EBONY)

 

 

Resminden de belli olduğu üzere kömür kadar siyah bir ağaçtır. En az bir mermer kadar serttir ve oldukça yağlı bir ağaçtır. Gemi modelciliğinde, özellikle kalyon tiplerinde siyah bölümlerde, boya yapma işleminden kurtulmak için kullanılır. Boğata  yapımı için sıklıkla tercih edilir. Bu ağacın işlenmesi sırasında meydana çıkan talaş ve tozların insan sağlığına zararlı olduğu bilinmektedir. O sebepten çalışılırken koruyucu maske kullanım zorunluluğu vardır. Oldukça pahalı bir ağaç türüdür.

 

LADİN  (SPRUCE)

 

 

Orta sert, sarımsı beyazımsı pembe renk, dayanıklı, orta kuvvette uzun damarlıdır. Ladin tekne sarımı materyali olarak hazır kitlerin içinden bolca çıkmaktadır ve istediğiniz boyutlarda lata olarak piyasalarda mevcuttur. Yalnız çok az olarak gemi modelciliği aşamalarında kullanılabilir. Ucuz

 

SAPELLİ ( SAPELE)

 

 

Rengi dolayısıyla çok hoş bir görüntüsü vardır. Modelcilikte her aşamada rahatlıkla kullanılabilir. Düz lifli bir yapısı olduğundan Küçük ölçekli modellerde bile problem yaratmaz. Orta sertliktedir. Dayanıklıdır. Gemi modelciliği aşamalarında ideal ahşaplardan birini temsil eder. Çok pahalı ve zor temin edilir.

 

MAUN   (MAHOGANY)

 

 

Sert, kırmızıdan kahveye renkli, kısa lifli, farklı damar yapısı. Yaygın olarak 19. yüzyılın sonlarında tam boyutlu gemi inşaatlarında kullanıldı, fakat meşe gibi, derin damarlı, pürüzlü yapısı vardır. Maun kolayca yarılabilir. Ne yazık ki, diğer ağaçlara oranla renklendirmesi çok zordur. Orta fiyat.

 

CEVİZ   (WALNUT)

 

 

Sert, açık kahveden koyu kahveye kadar geniş bir renk çeşitliği, kısa lifli, dayanıklı, düz damarlı. Çoğu zaman renk olarak meşe gibi görünür, sert olmasına rağmen nispeten işlemesi ve kıvrılması kolaydır. Kolay ve düzgün bir şekilde işlenir, düzgün yüzeyler elde edilir. Çivileme ve vidalanması iyidir, orta derecede yapıştırılabilir, çok iyi renk verilir ve çok iyi cila kabul eder. Diri odun kolay, öz odun güç emprenye edilir. Ayrıca oymacılık için iyidir. Gemi modelciliği aşamalarında kullanılan ideal ağaçlardan biridir. Amerikan cevizi, yaklaşık olarak Avrupa cevizleri gibi aynı kaliteye sahiptir. Çalışılması çok zor olmasına rağmen Afrika cevizi çok ucuzdur. Ceviz, hemen hemen her şey için kullanılmaktadır. Görünür iskelet, çerçeve, gemi omurgası, güverte, kaplamalar, küçük parçalar ( makara ve Bogota “deadeye” ) ve oyma işleri. Pahalı.

 

İREKO (IROKO)

 

 

Yumuşak bir ağaçtır. Açık kahverengi tonunda olup, havadaki oksijenle temas eden yüzeyler kendiliğinden kahverengi tonuna ulaşır. Düz lifli bir yapısı vardır. Tek düz renk bir görüntüye sahip olup, üzerinde gözle görülebilen desenler yoktur. meşe gibi, derin damarlı, pürüzlü yapısıvardır. Ucuzdur.

 

ZEYTİN AĞACI  (OLİVE WOOD)

 

 

Başlangıç olarak sert, daha sonra sert olur, sarımsıdan beyaza kadar renk tonlarına sahip, kısa lifli, düz damarlı, çok sağlam. Özellikle Güney Avrupa’da yetişen zeytin ağacı, şimşir ağacı ile aynı özellikleri taşımaktadır. Genç ağaç, yumuşak ve çalışılması kolaydır. Kurutma işleminden sonra zeytin ağacı, çok sertleşir ve ondan sonra üzerinde çalışılması çok zor olur. Bu sebepten dolayı modelciler genç ağaç kullanmalıdır. Gerekli parçaları yapmalı, daha sonra  onları modellerine monte etmeden önce uzun bir süre kurutmaya bırakmalıdır. Spiral lifli bir ağaçtır. Oldukça ucuz.

 

FISTIK ÇAMI  (CEMBRA PİNE)

 

 

Yumuşak, sarımsıdan pembeye kadar geniş renkli, sıkı damar, kısa lifli, düz damarlı fakat çok koyu gözeneklidir ve reçineside  vardır. İşlemesi ve oymacılığı kolaydır. Gemi modelciliğinde kullanılmaktadır. Doğal reçinesi,  boyama, cilalama, yaldızlamada sorunlara yol açar. Oldukça ucuz. İsviçre çamı ve Sibirya sarıçamı olarak da bilinir. Spiral lifli bir ağaçtır.Oldukça ucuz.

 

AKÇAAĞAÇ

 

 

El aletleri ve makinelerle kolay işlenir ve düzgün yüzeyler elde edilebilir. Kesilebilir, soyulabilir, çok iyi çivi ve vida tutar, yapıştırılabilir, renk verilebilir, iyi cilalanır. Spiral lifli bir ağaçtır.

 

KESTANE

 

 

El aletleri ile kolay işlenir. Hafif körleştirme etkisi vardır. Çivilenme, vidalanma, cilalanma ve yapıştırılması iyidir. Rutubetli hallerde metallerle temas ettiğinde korozyona neden olduğu gibi mavi, siyah renklenmeler oluşabilir.

 

MEŞE (OAK)

 

 

Sert, hafif orta gri-kahve renkli, dayanıklı, kısa lifli, ayırt edilen damar yapısı. Tam boyutlu gemi inşaatında meşe, genel olarak kereste şeklinde kullanılmaktadır, fakat işlenmemiş kaba olarak gemi modelciliği için uygun değildir. Hem de çalışılması zordur. Aletler keskin olmalıdır. Çivileme güç olduğundan ön delme işlemine gerek vardır. Yapıştırılması iyidir, ancak alkali tutkallarla lekelenme yapabilir, renk verilebilir. Yüzeyler iyi cila kabul eder. Metallerle temasta mavi renk oluşur. Ucuz.

 

DIŞBUDAK

 

 

İşlenmesi iyidir, körleştirme etkisi orta derecede olup, çivilemede ön delme işlemine gerek vardır. Kolay renk verilir, çok iyi cila kabul eder, kesilebilir, soyulabilir, yapıştırılması iyidir. Oldukça iyi kurutulabilir. Ancak, yüzeysel, çatlaklara ve yarılmalara dikkat edilmelidir. Spiral lifli bir ağaçtır.

 

KARAAĞAÇ

 

 

El aletleri ve makinelerle oldukça kolay işlenir. Keskin aletler kullanılmalıdır. Planyalamada güçlükler ortaya çıkabilir, kesilebilir, çivilenme ve yapıştırılma, renk verme ve cilalanması iyidir. Buharlanmış malzeme bükülme özelliklerine sahiptir.

 

OBECHİ

 

 

Yumuşak, açık sarı, açık grenli, dayanıklı Batı Afrika’nın geniş bir ağacıdır. Obechi, çalışmaya çok elverişli, (balsanın aksine) çivileri tutar, az kırılgan, balsa’ya kıyasla çok tercih edilir. Dolayısıyla dışı boyanacak veya başka bir ağaçla kaplama yapılacak  tekne sarmalarında idealdir. Hemen hemen tasavvur edilebilir boyutların hepsinde çıta olarak kullanılabilir,  Ucuzdur.    

BÜKÜLEBİLİR AKGÜRGEN AĞAÇ ŞERİT  (Flexible beech stripwood)

Çok bükülebilir, kırmızı-kahveden kahverengine kadar renk, uzun lifli, düz damarlı. Bükülebilir ağaç, özel işleme tabi tutulmaktadır ve şerit şeklinde ticari olarak piyasada bulunmaktadır. Bükülebilir ağaç şerit, kırılması çok zordur ve her hangi bir şekle getirmek için kıvrılıp bükülebilmektedir. Öte yandan, bir çivi bile çakılmaz ve onu tutkallamak ve tahta çivi atmak çok zordur. Gemi modelciliğinde ilk olarak düşünülen ve bu işe uygunluğu çok az olan bir kalitede yapılmıştır. Orta fiyat.

 

KONTRPLAK  (PLYWOOD)

 

Bitişik katmanlar halinde doğru açılarda damar istikametine göre tutkallanan birçok ahşap levhanın bir araya gelmiş şeklidir. 2 mm.’den itibaren birçok kalınlıkta piyasada bulunmaktadır. Kontrplak kolay kesilir, delik açılıp çivi çakılabilir. Önemli değilse bile diğer çeşit ağaç plakalarını dikkate almak suretiyle damar istikametlerinin gözlenmesi bir avantajdır. Kontrplak eğilmeye ve bükülmeye az meyillidir.

Piyasadaki çeşitler aşağıdadır: Huş ağacı kontrplak (iyi kalite), gürgen kontrplak (orta kalite) ve kavak kontrplak ( en kötüsü). Diğer çeşitler, modelciler için elverişli olmayan meşe ve mohagany gibi.

Kontrplak çirkin görünür ve bu sebepten dolayı görünen yerlerde gemi modelciliği aşamalarında kullanılabilir (tamamı kaplanmış tekne, güverte kiriş ve direklerinin iskelet ve iç omurga). Göze görünmeyen yerlerde kontrplak kullanılmaktadır. Ucuz.

 

DİĞER AĞAÇ TÜRLERİ  (OTHER TYPES OF WOOD)

 

Sedir ağacı, Akçaağaç, tik (teak) ağacı, sarı ve beyaz çam, köknar, karaağaç, porsuk ağacı, limon ve diğer ağaçlar, bunların bazı alanlarda faydalı olmayacağı anlamıyla beraber gemi modelciliği aşamalarında nadiren kullanılmaktadır. Bu ihmal edilen keresteler ile modelciler deneme yaparak tecrübelerini artırabilirler.

O kadar çok ağaç türü var ki bunları açıklamak için bu sayfalar yetmez.

 


 

ÇITA  KESİMİ

 

Önceki konularda şekillerle anlatılan ağaç kesim yöntemlerini öğrenmiş bulunuyoruz. Bundan sonraki işlenecek konuların gemi modelcilerinin çalışma alanına giren ve tekne kaplama ve sarımında kullanılmakta olan çıtaların kesim şekillerini dikkatle takip etmemiz gerekecek. Neden? Tekne kaplama ve sarmada kullanılacak çıtalar ne kadar usulüne uygun şekilde kesilirse, işiniz o kadar düzgün gider ve çalışırken üzülmez, çalışma esnasında yaptığınız işten zevk alırsınız. Bu tip çıtalar, kıvrımlı alanlarda yüzeye uygun şekilde kolayca yatar ve tekne kavisinin şeklini alır, çatlama ve kırılma yapmaz. Ancak kıvrımlı alanlarda kullanılacak ağaç seçimini ve çıta yumuşatma ve şekil verme yöntemlerini tavsiyelere uygun olarak yapmalısınız. Ağaç seçimi konusunda, ağaçların özelliklerini anlatan bölümde sizlere gereken bilgiyi vermiştik.

 

 

Ağacın yapısını incelerken “Diri odun”dan bahsedilmişti. Bilindiği üzere ağacın kabuğuna yakın olan diri odun, öz oduna göre daha yumuşaktır. Bu nedenle çıta kesimleri diri odun kısmından yapılmalıdır. Ağaç özüne yakın olan öz odun, diri oduna göre daha sert olduğundan bu bölgeden elde edilen malzemeyi de takoz, direk, seren, taban döşeme gibi çıta bükme ve şekillendirmeyi gerektirmeyen yerlerde kullanmanız tavsiyemizdir.

 

 

Resimde tik ağacından kesilen bir çıta kesiti görülmektedir. Dikkat edilirse çıtanın 6mm.lik geniş kısmına ağacın damarları dik inmektedir.

 

 

 

Çıta için en verimli kesim; çeyrek kesimdir. Renk, ton ve desende tek düze bir görüntü elde edilir. Bu bir tavsiyedir, kesin kural değildir. Ancak modelci, yapmakta olduğu modelinde farklı bir görsellik yaratmak amacıyla bu konuda iradesini kullanmakta serbesttir.

Çıta kesimine başlamadan önce 5mmx50mm ölçüsünde olan lataların alt ve üst yüzeyleri arasındaki kalınlıklarda bir farklılık olmamasına dikkat ediniz. Yüzeylerde meydana gelecek olan farklılık kesilecek çıtalara mutlaka yansıyacaktır. Böyle bir durumla karşılaşmamak için çıta kesiminden önce latalarınızı mutlaka bir kalınlık makinesinden geçirerek siliniz.

Çıta kesimine başlamadan önce daire testeresindeki bıçak keskin olmalıdır. Keskin olmayan bıçak çıtalardaki lifleri parçalar ve kötü izler bırakır. Bu tip çıtalardaki bu izleri yok etmek için yapılan zımparalama gerçekten insanı yorar. Ayrıca çıta kalınlığına uygun kalınlıktaki bir bıçak kullanınız. Kesici bıçağın yüksekliği çıta yüksekliğinden 1-2 mm fazla olmalıdır. Bu fazlalık hem çıtaların daha düzgün kesimi, hem de kendi emniyetiniz için gereklidir. Bu ayar kesime başlamadan önce mutlaka yapılmalıdır.

Çıta kesimi yapmadan önce çıta kesilecek latanın damar çizgilerini mutlaka belirleyiniz. Çıta kesimini hangi yöntemle keseceğinize karar verin. Tüm bunları yaparken kendinize not defterinizde kendinize bir iş planı yapınız.

Kesim işine başlamadan önce iş güvenliğini ihmal etmeyiniz ve koruyucu önlemlerinizi alınız.

Yapılacak plana göre lata, kesici bıçağa doğru sürülürken esnemeyi önlemek için takoz bir dayanak ve takoz itecek kullanınız. Aksi halde meydana gelecek esnemelerden dolayı düzensiz bir çıta kesilir.

 

U Y A R I : Çıta kesimine başlamadan önce iş güvenliğini sağlama bakımında gerekli tedbirleri almalıyız. Bu iş için koruganlı ve geniş bir gözlük takınız. Elinizdeki saat ve takıları çıkarınız. Günümüzde bu işler için fabrikasyon olarak yapılan makinelerde acil durumlarda kullanılmak için bir “Emergency” = Acil durum” düğmesi mutlaka bulunmaktadır ancak el yapımı bu tip bir makine kullanıyorsanız ve acil durum düğmesi yoksa mutlaka makinenize takmalısınız.

 

ÖNEMLİ : Her bir latadan elde ettiğiniz çıtaları birbirine karışmaması bakımından kendi aralarında sınıflandırıp bağlayınız. Artık biliyorsunuz ki latalar aynı ağaçtan olsa bile aynı ağacın değişik yerlerinden elde edilen latalar az farklı da olsa değişik renk ve desene sahip olabilir. Çıtaları kesim aşamasında kendi aralarında bu gruplamayı mutlaka yapmalısınız.

Eee… İstediğiniz ağacı seçtiniz, kaymak gibi çıtaları da kestiniz. Omurga ve posta işlemleri bitmiş iskelet elinizde, model planı da önünüzde. Ne duruyorsunuz?

Haydi… Kolay gelsin.

 

 

nihatkaralar@yahoo.com

  Nihat KARALAR

20 ARALIK 2009