BU LİNKTE ( http://www.pietrocristini.com/gondola_toscana_storia.htm ) BULUNAN TARİHÇEYİ İTALYANCADAN TÜRKÇEYE ÇEVİRMEK İÇİN YARDIM TALEBİMİ GERİ ÇEVİRMEYEREK, TERCÜMEYİ YAPAN ROMA BÜYÜKELÇİLİĞİNE ŞÜKRANLARIMI SUNAR, KENDİLERİNE ÇOK TEŞEKKÜR EDERİM.

 

TOSCANA GONDOLU  (1890)

 

Gondola Toscana

 

         İtalyanın orta-batı kesimindeki bölge TOSCANA adıyla anılıyor. Batıda Tiren Denizi, doğuda Manche ve Umbria bölgeleri, kuzeyde Emilia-Romagna bölgesi, güneyde ise Roma bölgesiyle sınırlı olan Toscana için “stilin ve uyumun vatanı” yakıştırması yapılıyor. Şaraplık üzüm bağları ve zeytinliklerle kaplı Toscana öyle bir bölge ki, orada her şey birbiriyle sonsuz bir ahenk içinde akıp gidiyor.

 

          Genel biçiminden de fark edilebileceği üzere, Toscana gondolu ile Venedik gondolu arasında benzerlikler bulunmamaktadır. Ancak geçmişe doğru bir araştırma yapılırsa, beklenmedik hususlar keşfedilir. Nitekim “gondol” çok eski bir kelimedir. Kelimenin belgelenen ilk ortaya çıkışı 1094’e, Venedik’e uzanır. Ancak 1246’da Genova’da, Tunus’a karşı yapılan haçlı savaşında Fransız ordularının taşınması için gemilerin kiralanmasında ve (deniz tarihçilerine göre) Fransa Kralı 9. Luis’in adamlarıyla Genova Cumhuriyeti arasında yapılan ünlü temaslarda kullanıldığı da görülmektedir. En büyük gemilerden bir tanesinin kira sözleşmesinde, gemide dört sandalın bulunmasının, bunlardan en küçüğünün ise bir gondol olmasının gerektiği yazılıdır. Fransız kralı 9. Luis 1268 yılında haçlı savaşına çıkar ve bu iş hayatına mal olur. Genovalılarla düzenlenen sözleşmelerin birinde, çok da küçük olmayan 12 kürekli bir gondolun bu vesile için tahsis edildiği belirtilmektedir. Pisa şehrinde de 1261 tarihinde bir geminin servis kayığı olarak gondolun bulunduğunu görmekteyiz.

 

          Bu kısa hususlardan, gondolun büyük gemilerin servis kayığı olarak, bunlardan bağımsız olarak da insan ve yük taşımacılığı için kullanıldığını, tüm İtalya kıyıları boyunca da oldukça yaygın olduğu tahmin edilebilir.     

 

          Tipik bir Venedik kayığını adlandırmak için kullanılan “gondol” kelimesi, 1500’lere doğru ortaya çıkmıştır. Nitekim bu kelime o zamana kadar genel bir anlam içermekte ve bununla yük taşımacılığı kastedilmeydi. Venedik gondolu, özellikle Venedik kanallarındaki gezintiler için geliştirilmişti.

 

          Venedik’teki kullanımın haricinde, gondol bir hizmet kayığı olarak yerini korur. ‘400‘lerin Provans belgesinde ağaçtan, küreklerden ve direklerden oluşan bir gondoldan bahsedilir. Günümüze yakın zamanlarda sadece yukarı Tiren denizinde gondollar hakkında bazı kaynaklara rastlanmaktadır. De Negri tarafından yayımlanan, 1746 yılında yapılan bir araştırmada Ligurya bölgesinde 23 adet gondol bulunmuştur. Bunlar, ortalama 7 tonluk taşıma gücüne sahiplerdi, 3 ila 4 kişi taşıyabiliyorlardı. Bunlar açavele gönderli yelken ile donatılmışlardı.

 

          Burada planlarını sunduğum gondol 1890 yılında inşa edilmiştir. Sağlam ve 8.18 m uzunluğunda üzeri açık bir kayıktır. 3.6 uzunluğundaki normal küreklerden beş çift ıskarmoz ile pupasında daha kısa kürekler için ( 2.5 m) bir çift ıskarmoz bulundurmaktadır.

 

          Bu gondol, yelken düzenini rüzgârın gücüne daha iyi uydurmak için direklerden ve antenlerden (serenlerden) oluşan malzemeye sahipti. İki direk 5,10m (civarda direği) ve 6,50 m, antenler (serenler)  ise 8 ile 9,90 m uzunluktadır. Çizimde yelken düzeni hafif rüzgârlar için daha büyük bir ağaçla gösterilmiştir. Küçük direk daha büyük olana göre güçlendirilmiştir. Bu durumda direği tutan “desteğin” yeri pupaya doğru değiştirilebiliyordu, direğin geçtiği “delikte”, birinci yerine ikinci sıradaki pruvaya demir iki destekle sabitleniyordu.

 

          Rüzgâr kuvvetinin değişmesiyle anteni ve yelkeni değiştirme geleneği Akdeniz-Latin yelkenli gemileri arasında oldukça yaygındı. Direğin değiştirilmesi hakkında ise bir bilgi elimizde bulunmamaktadır.

          Palangalı birkaç halat da uzun yolculuklar için monte ediliyordu.

 

          1930’lu yıllara kadar bu gondol balıkçılık için kullanılıyordu. Sardalye ve hamsi balığı avlamakta kullanılan ağın, uzunluk bakımından bir sınırı yoktu. Kare şeklinde olup, birçok parçadan oluşmaktaydı ve 12 ila 20 metre arasında bir derinliğe sahipti.

 

          Balıkçılık daha çok geceleri yapılmaktaydı. Pupa’da yakılan ve canlı bir ışık veren bir lamba ile balık avlanırdı. Sardalye ve hamsi balıklarının geçiş dönemi olan yaz aylarının dışında bu sandallar diğer küçük balıkları yakalamak ve az sayıda da olsa yük ve insan taşımacılığı için de kullanılırlardı. Görevleri bakımından Tiren sandalları, Campanya sandalları ile Sicilya sandallarıyla aralarında bir bağ bulunmaktadır.